Thợ Rèn yêu toán.
Ngày xưa, giữa đủ thứ môn học, toán luôn được thợ rèn ưu ái hơn một chút. Không hẳn vì làm nhanh hay điểm cao, mà vì toán cho cảm giác rất “đã”: mọi thứ rối rắm đến mấy, cuối cùng cũng có thể quy về vài con số gọn gàng.
Dạo gần đây, trong công việc, thợ rèn hay có cảm giác không rõ ràng để kết nối giữa điều mình mong muốn tới hành động cần làm. Mục tiêu thì lớn, khái niệm thì mơ hồ, còn bắt đầu từ đâu thì hoàn toàn không rõ. Càng nghĩ càng thấy nặng đầu. Thế là thợ rèn thử làm một việc rất đơn giản: bẻ nhỏ cái đích mình đang hướng tới. Chỉ riêng việc đó thôi đã khiến mọi thứ trở nên sáng tỏ hơn rất nhiều.
Rồi thợ rèn nhận ra chẳng phải việc này giống hệt phân tích đa thức thành nhân tử hay sao?
Phân tích đa thức thành nhân tử áp dụng vào cuộc sống
Trong toán học:
- Phương trình bậc hai, bậc ba… đều có thể phân tích thành các thừa số với các nghiệm của chúng
- Một số tự nhiên có thể phân tích thành tích của các số nguyên tố
Nếu vậy, những khái niệm tưởng như rất định tính trong đời sống – động lực, thành công, niềm tin, ấn tượng – biết đâu cũng có thể phân tích thành các nhân tố thành phần?
Giống như toán học, ta có thể làm theo hai bước:
- Phân tách vấn đề thành các yếu tố
- Dùng phép cộng, trừ, nhân, chia để biểu đạt mối quan hệ giữa chúng
Thử “làm toán” với cuộc sống
Ví dụ:
Động lực
Motivation = Niềm vui của phần thưởng – Sự nhàm chán của việc thực hiện
Thành công
Thành công = Độ đúng đắn của suy nghĩ × Nỗ lực × Tài năng
Trong đó, độ đúng đắn của suy nghĩ có dấu âm hoặc dương.
Nếu nỗ lực và tài năng đều lớn, nhưng suy nghĩ mang dấu âm, kết quả là thành công âm hay ta tạm gọi là thành công theo hướng phá hoại. Kiểu như hacker thành công trong việc hack dữ liệu của một hệ thống công
Mức độ tin tưởng của cấp trên
Tin tưởng = Thành quả công việc – (Thái độ xấu + Thiếu trao đổi)
Thời gian tăng ca
Tăng ca = Thời gian làm thực tế – Thời gian quy định
Một bữa ăn ở nhà hàng Pháp
Trải nghiệm = Đồ ăn × Không khí × Phục vụ
Trong đó:
Đồ ăn = Khai vị + Soup + Món cá + Món thịt + Bánh mì + Tráng miệng + Đồ uống sau bữa
Mức độ ấn tượng
Ấn tượng = Thực tế – Kỳ vọng
Thời trang
Thời trang = Trang phục × Cách phối đồ
Lời biện minh
= (Lời thoái thác trách nhiệm × Tâm trạng tự vệ) hoặc =(Lời tự trách × Mong muốn được thấu hiểu)
Bằng cách viết ra như thế này ta sẽ thấy mọi thứ sáng tỏ hơn.
Vì sao việc “phân tích thành nhân tử” lại thú vị?
Vì nó giúp ta:
- Nhận ra yếu tố cốt lõi và yếu tố gây nhiễu
- Thấy được mối quan hệ cộng – trừ – nhân – chia, đâu là thứ khuếch đại, đâu là thứ triệt tiêu
- Phân biệt được hằng số và biến số
- Biết yếu tố nào có “trọng lượng” lớn nhất với kết quả cuối cùng
Quay lại với công việc của Thợ Rèn. Lúc đặt mục tiêu, thợ rèn từng viết:
“Tự động hóa quá trình chuyển bản vẽ tới các phòng ban khác.”
Nghe có vẻ là mục tiêu có thể thực hiện, tuy vậy nó vẫn chưa có độ phân giải phù hợp để đi tới hành động.
Thế là thợ rèn đem tư duy phân tích nhân tử vào dùng. Mục tiêu lớn được tách thành các đầu việc cụ thể:
- Có danh sách những người cần gửi email
- Có mẫu email chuẩn
- Có file macro trích xuất thông tin từ bản vẽ
- Kết nối được chức năng gửi mail tự động trong Outlook
Khi mục tiêu được bẻ nhỏ đến mức chuyển được thành hành động, công việc bỗng trở nên cự thể hơn hẳn. Cái khó lúc này có thể đã được chuyển qua bài toán cụ thể, tuy nhiên so với việc mơ hồ trong suy nghĩ thì trạng thái này có vẻ cho ta được sự thoải mái hơn trong tâm trạng.
Thợ rèn nhận ra, trong rất nhiều trường hợp, chưa cần tới phép nhân, phép chia hay lũy thừa.
Chỉ cần phép cộng và trừ, ta đã có thể cụ thể hóa được phần lớn công việc rồi.
Có lẽ, toán học chưa bao giờ rời xa cuộc sống. Chỉ là ta quên mất cách dùng nó.
Và đôi khi, để thoát khỏi cảm giác mơ hồ, việc cần làm không phải là cố gắng hơn – mà là phân tích lại vấn đề thành những nhân tử đủ nhỏ để bắt đầu.