Thợ Rèn mến chào anh em!
Tháng 10, phòng tớ có sếp mới.
Sếp là người từ công ty ngoài, chính thức nhậm chức sau ba tháng tập sự. Phong cách làm việc của sếp khác hẳn sếp cũ, và vì còn “chân ướt chân ráo” nên đôi khi dễ bị nhân viên tụi mình bắt nạt nhẹ.
Kể các bạn đừng cười, thợ rèn có một thói xấu: hay để ý và ghi sổ những điểm chưa ổn của người khác.
Sau vài tuần “quan sát chuyên nghiệp”, tớ ghi nhận được sếp có hai tật xấu:
- Một là nói chuyện dài dòng,
- Hai là thường xuyên chèn chữ まあ (maa) vào giữa câu.
Chữ maa, eto, nanka — vốn là những “từ đệm” vô nghĩa trong tiếng Nhật, được lặp lại vô thức để lấp khoảng trống khi người nói đang suy nghĩ.
Tật nói dài dòng thì tớ cũng đang mắc nên chắc do có phần đồng cảm nên chịu được, nhưng việc cứ maa… maa… liên tục 3–4 giây một lần thì thật sự như tra tấn. Dù câu chuyện có hay đến mấy, tớ chỉ muốn… bịt tai lại.
Phóng Chiếu: Gặp Lại “Cái Tôi Chưa Hoàn Thiện”
Nghe riết rồi quen, ngắm riết rồi cũng bị đồng hóa. Giống như những ai từng ở trong các khu ổ chuột thì mùi và sự chật chội lâu ngày cũng trở thành những thứ rất bình thường, chỉ những người từ nơi sạch sẽ tới mới cảm thấy bất bình thường mà thôi.
Nhưng nói gì thì nói, tớ vẫn không ngừng tự vấn, tại sao mình lại thấy khó chịu với những điều “nho nhỏ” như vậy? Thợ rèn nhận ra: Hóa ra ngày xưa, khi học tiếng Nhật, tớ cũng từng như vậy. Thời ấy, tớ cũng chêm những chữ đệm không phải là Ma…a mà là nanka, eto. Nhờ thầy cô ghi âm và chỉ cho thợ rèn lỗi này, nhờ đó tớ bắt đầu học cách im lặng có ý thức thay vì thêm từ vô nghĩa.
Giờ đây, mỗi lần nghe sếp nói, trong vô thức thợ rèn như đang gặp lại phiên bản chưa được chỉnh sửa của chính mình ngày trước. Cảm giác khó chịu kia – hóa ra không phải vì sếp – mà vì tớ đang đối diện với tàn dư của chính mình. Đây là hiện tượng Phóng chiếu (Projection): “Chúng ta thường khó chịu với những lỗi mà bản thân mình từng – hoặc vẫn – đang mắc phải.”
Từ chịu ảnh hưởng đến “không bận tâm”
Tớ bắt đầu tự vấn:
“Tại sao mình phải khó chịu như vậy? Sao không đơn giản là… không bận tâm?”
Câu trả lời là: vì tớ còn chịu ảnh hưởng từ ngoại cảnh.
Tâm trạng của tớ vẫn dễ bị chi phối bởi âm thanh – bởi giọng nói trầm ấm, tiếng chim hót, hay một từ lặp vô nghĩa. Nó có thể khiến mình cảm thấy thanh thản hay khó chịu. Phản ứng này là điều tự nhiên, nhưng nếu không quan sát, ta sẽ trở thành người phản ứng có điều kiện — bị kéo đi bởi cảm xúc mà không hề hay biết.
Thợ rèn nghĩ rằng việc cách ly khỏi điều kiện ngoại cảnh là không thể, khi mà chúng ta là một phần xã hội mình đang sống trong đó. Cuộc sống có cho có nhận, hoàn cảnh cũng vậy ta góp một phần nhỏ thì ta cũng chỉ có thể thay đổi một phần nhỏ. Nếu ta không chủ động được hoàn cảnh thì thợ rèn nghĩ rằng trang bị cho mình kỹ năng Không Bận Tâm (Non-Reactivity) — để đạt trạng thái an yên là vô cùng quan trọng. Điều này cũng giống như mặt hồ tĩnh lặng, mây dù có trôi tung tăng trên trời, đàn chim có bay xao xác trên không thì mặt hồ vẫn không cần rung lắc, chỉ nhìn mọi thứ như một tấm gương. Quan sát và không chỉ trích.
Thừa Nhận Cảm Xúc: Bước đầu để học tập từ những điều bất như ý
Nói thì dễ, làm thì vô cùng khó. Thợ rèn nhận ra rằng khi mình càng cố trấn an “tôi không bận tâm, tôi không bận tâm”, ta lại càng thấy bực. Chắc tại đó chỉ là sự trấn an giả dối, không phản ánh được chân thực nội tâm của mình.
Thế là tớ đổi cách tiếp cận: không kháng cự – mà thừa nhận.
Tớ thì thầm với chính mình:
“Đúng là mình đang khó chịu. Mình thật sự ghét cái cách sếp chêm chữ maa… vào câu.”
Và thật kỳ lạ — ngay khi chấp nhận, cảm giác đó không còn phình to nữa.
Đây chính là bước đầu tiên để làm chủ cảm xúc: Chấp nhận. Nó không khác gì ta trở thành bạn thân của chính mình, lắng nghe con người bên trong mình đang muốn trút ra những cảm xúc bí bách mà không thể giải tỏ vì sĩ diện hoặc đơn thuần không muốn làm tổn thương người khác.
Khi biết chấp nhận, bước tiếp theo ta hoàn toàn có thể tiến tới đó là “Biến điều mình ghét ở người khác thành kim chỉ nam để mình tránh”. Tức là làm ngược lại những gì mình thấy khó chịu.
Có triết lý từng nói: “Con đường nhanh nhất lên thiên đàng là hiểu rõ đường xuống địa ngục.” Thay vì nỗ lực để lên thiên đàng, ta chỉ cần tránh những con đường đi tới địa ngục, còn lại chờ số phận an bài.
Càng quan sát điều khiến ta khó chịu, ta càng hiểu bản thân hơn. Ta không cần “sửa” người khác; chỉ cần ôm lấy và thừa nhận phản ứng của chính mình. Và khi đó, sự nhẹ nhõm xuất hiện một cách tự nhiên.
Thực Tập Chấp Nhận
Ngồi tại tầng ba thư viện, nơi các bạn học sinh cấp hai, cấp ba đang cười đùa hô hố một cách vô duyên tại không gian mà mọi người đang cần sự yên lặng, thợ rèn vừa nói nhỏ trong đầu, mình đang bực với mấy đứa nhỏ này và rồi tạm thời bỏ qua chúng rồi quay lại viết lại những dòng này. Hành trình tu dưỡng không phải để trở nên hoàn hảo, mà để chấp nhận sự không hoàn hảo — và không ngừng tự chỉnh sửa. Hi vọng những trải nghiệm linh ta linh tinh của tớ biết đâu chạm tới ai đó đang cùng tần số. Và nếu cùng tần số, chúng ta hãy thử áp dụng những hành động sau và cùng trải nghiệm sự thay đổi từ bên trong của chính chúng ta nhé.
Mục tiêu: Chuyển hóa một điều khiến bạn khó chịu lặp lại bằng ba bước sau:
- Dừng & Nhận Diện:
Khi bạn thấy bực với tiếng ồn, email dài, hay thói quen ai đó — dừng lại 5 giây. - Thì Thầm Thừa Nhận:
Nói thầm trong đầu: “Mình đang khó chịu. Điều này khiến mình bực.”
(Không phán xét, chỉ miêu tả.) - Tạo Kim Chỉ Nam:
Biến sự khó chịu đó thành quy tắc ngược cho mình.
Ví dụ: Vì ghét sự ồn ào, nên mình sẽ là người tạo ra không gian yên tĩnh hơn cho đồng nghiệp.