Thư gửi con – Từ người chuyên gia kinh tế 経済評論家の父から息子への手紙
Loại sách
Để mua sách chính hãng quý khách vui lòng đặt hàng trên đường dẫn chúng tôi cung cấp
Chọn ngôn ngữ
Audio
Yamazaki Hajime
Yamazaki Hajime sinh năm 1958. Ông từng làm ở Mitsubishi, Nomura, Rakuten Securities… chuyển việc tổng cộng 12 lần – một “cao thủ chuyển nghề” đúng nghĩa. Là một trong những chuyên gia hàng đầu về quản lý tài sản tại Nhật.
Tháng 1 năm 2024, ông qua đời vì ung thư thực quản. Cuốn sách này là những bức thư cuối cùng ông để lại cho con trai – khi biết mình chỉ còn nửa năm để sống. Người đứng trước cái chết thường không nói lời hoa mỹ. Vì thế, những gì ông viết đã chạm tới trái tim của nhiều người. Nhiều người Nhật đón đọc và đồng cảm, bởi họ hiểu rằng qua những lá thư dành cho con trai, bản thân người đọc cũng như được “hưởng ké” kinh nghiệm của một người từng trải với một lộ trình từ Thoát khỏi thân phận chi phí → Làm chủ tạo ra giá trị → Tự do trong sự ràng buộc.
Ba điều đọng lại
Dưới đây là ba điều nổi bật trong cuốn sách, Thợ Rèn chắt lọc để giới thiệu. Chắc chắn cuốn sách còn nhiều hơn ba điều đáng suy ngẫm, các bạn quan tâm hãy mua và đọc cuốn sách bản giấy.
- Đừng sống như “Type A” – một loại chi phí có thể thay thế. Hãy trở thành “Type B” – một chiếc hộp đen chỉ mình bạn mở được.
- Sống với ý thức về deadline của một người đi làm: 28 – 35 – 45 tuổi.
- Giữ tiền bằng lý trí. Giữ hạnh phúc bằng cảm xúc đúng chỗ.
Nội dung chi tiết
Có thể tớ và bạn đang là… “chi phí” của ai đó?
Thợ Rèn muốn bắt đầu bằng một câu hỏi có thể làm bạn chột dạ (vì nó đã làm tớ chột dạ):
– Công việc bạn đang làm… có thật sự cần “bạn” không?
Để dễ hình dung, Thợ Rèn đổi cách hỏi: Nếu một người khác được đào tạo ba tháng, ngồi vào chỗ bạn, một tuần sau công việc vẫn vận hành bình thường, hay nó sẽ tắc nghẽn?
Nếu câu trả lời là “chắc cũng không khác lắm”… thì đó là tín hiệu cảnh báo.
Yamazaki gọi kiểu người đó là Type A.
Sự thật là hơn 90% người đi làm (trong đó có Thợ Rèn) thuộc nhóm này. Không phải lười. Không phải kém. Thường là người rất chăm chỉ. Làm đúng. Làm đủ. Làm theo chỉ thị.
Nhưng trong xã hội tư bản, càng làm đúng quy trình bao nhiêu, những đối tượng này càng dễ thay thế bấy nhiêu.
Dưới góc nhìn của một công ty, một con người “dễ quản lý” là một con người dễ kiểm soát chi phí. Nói đẹp là ổn định. Nói thẳng là… dễ khai thác.
Chủ nghĩa tư bản là một trò chơi.
Không hiểu luật, ta tưởng mình là người chơi. Nhưng thực ra chỉ là một quân cờ.
Nếu không chuyển vị trí, ta sẽ mãi nằm ở cột “chi phí” trong bảng Excel của người khác.
Thợ Rèn đọc đoạn này mà thấy nhói. Vì nhận ra mình cũng đang có bóng dáng là một quân cờ theo cách nhìn của Yamazaki. Bao năm đi làm, bao lần tự hào vì làm tốt phần việc được giao. Nhưng “làm tốt” có đồng nghĩa với “không thể thay thế” không? Câu trả lời là không.
Muốn khác đi, cần bước thứ hai.
- Hãy xây một “hộp đen” khi đi làm
Giải pháp của Yamazaki rất rõ ràng: Hãy trở thành Type B.
Nếu Type A là kiểu người ít rủi ro, yêu cầu sự an toàn, ít màu sắc cá nhân và dễ thay thế, thì Type B là người có tính hiếm. Họ sở hữu một “hộp đen” mà ngay cả sếp cũng không dễ dàng mở ra.
Nhiều người lầm tưởng Type B phải là thiên tài. Nhưng không phải. Không cần IQ 160. Thứ cần là một cấu trúc giá trị không thể sao chép nguyên bản.
Tài năng và kỹ năng là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Nó nên được xây thành một lớp tài sản vô hình gồm ba lớp, ví dụ:
– Kinh nghiệm và kỹ năng chuyên ngành
– Mối quan hệ và tinh thông văn hóa của một ngành đặc thù
– Niềm tin được gây dựng trong thời gian dài (10 năm chẳng hạn)
Ba yếu tố này kết hợp lại sẽ tạo thành thứ mà người khác không thể copy chỉ bằng một khóa đào tạo.
Không phải kỹ năng đơn lẻ. Mà là bối cảnh + kinh nghiệm + niềm tin tích lũy.
Thợ Rèn nghĩ tới ngành kỹ thuật mình đang làm. Nếu nói có ai hoàn toàn không thể thay thế thì có lẽ là không. Nhưng có những người nếu đột nhiên biến mất, công ty chắc chắn sẽ gặp khó.
Thợ rèn làm thiết kế và quan sát thấy có một bạn có bóng dáng của type B. Bạn đấy bên Mỹ, đã làm với khách hàng hơn 20 năm. Kỹ năng CAD tốt, nhưng quan trọng hơn, bạn ấy có thể thương thảo trực tiếp với khách, thậm chí đề xuất thay đổi cấu trúc vi mạch sao cho vừa đảm bảo spec của khách vừa tối ưu chi phí cho đầu Nhật Bản.
Cái khả năng thương thảo và quyết định spec chỉ bằng một tin nhắn, thay vì quy trình họp hành dài dòng, chính là một ví dụ về “hộp đen”.
Ngẫm lại, Thợ Rèn nhận thấy mình chưa có một hộp đen rõ ràng trong khi đã chạm tới mốc thứ hai của hành trình người đi làm. Nhưng có lẽ nhận ra điều đó ở tuổi 35 vẫn chưa muộn. Ít nhất mình biết mình đang đứng ở đâu. Và để xây hộp đen đó, Yamazaki đưa ra ba mốc thời gian để có những quyết định trong công việc, bao gồm cả chuyển việc, bắt đầu thêm công việc, hoặc thay đổi trong tổ chức.
~28 tuổi – Dựng cờ chuyên môn
Tuổi hai mươi là lúc thử nghiệm. Nhưng không thể mãi đi thử một cách lông bông. Phải chọn một hướng để dồn tâm và sức. Khả năng chỉ biến thành sức mạnh khi ta dám loại bỏ phần còn lại.
~35 tuổi – Định hình sân chơi
Đây là lúc xác lập sân chơi của mình bằng mối quan hệ và giá trị đóng góp. Từ đây không còn chơi bằng “năng lực cá nhân” thuần túy, mà bằng tài sản tích lũy: uy tín – quan hệ – hệ sinh thái. Không nhất thiết phải chiến đấu một mình, tận dụng và phát huy mối quan hệ xung quanh để định hình sân chơi là cần thiết.
~45 tuổi – Thiết kế chương tiếp theo
Thu nhập có thể đạt đỉnh quanh tuổi 50. Nhưng từ 45 trở đi, cần bắt đầu nghĩ tới chương tiếp theo. Khi rời công ty, ta vẫn có thể vui vẻ và tỏa sáng với cuộc đời thứ hai.
Ba cột mốc này coi như là ba lịch trình để ta ý thức về việc cần chuyển vị thế của mỗi chúng ta từ nhân vật là “chi phí” sang nhân vật tạo ra “giá trị”.
- Giữ tiền bằng lý trí. Giữ hạnh phúc bằng cảm xúc
Là một chuyên gia đầu tư, Yamazaki cũng dành cho con trai lời khuyên về tài chính.
Thay vì trading nhảy nhót theo bảng điện, ông khuyên: mua quỹ chỉ số toàn cầu (All Country Index Fund – オルカン). Đầu tư định kỳ rồi để đó. Không trading, không chạy theo tin tức.
Ông nói: Ý nghĩa thật sự của đầu tư hợp lý không phải là kiếm nhiều tiền. Mà là không để tiền lấy mất thời gian và năng lượng sống của mình.
Nếu tiền khiến ta nghĩ về nó mỗi ngày, thì ta đang làm việc cho tiền, chứ không phải tiền làm việc cho ta.
Còn hạnh phúc?
Nguồn gốc của hạnh phúc không nằm ở tiếng vỗ tay tán dương của đám đông không quen biết. Mà nằm ở lời công nhận từ một vài người quan trọng gần gũi với ta: sếp tin tưởng, bạn nể phục, gia đình tự hào.
Vài nghìn lượt like chỉ như cơn mưa rào tới rồi qua đi trong thoáng chốc. Những người quan trọng với ta thì không nhiều. Nhưng họ như mùi hoa thơm rắc lên ta và lưu lại rất lâu.
Tự do cũng vậy.
100% tự do nghe qua rất hấp dẫn. Nhưng Yamazaki có một góc nhìn thú vị: con người cần một chút ràng buộc để thấy mình có ý nghĩa. Chỉ cần khoảng “20% vùng tự chủ” trong một hệ thống có cấu trúc là đủ để hạnh phúc. Ngược lại, 100% tự do đôi khi dẫn tới trống rỗng và cô độc.
Yamazaki không để lại cho con trai công thức thành công. Ông để lại một cách sống: sống sao để không bị sử dụng như một quân cờ. Nếu chỉ là chi phí, bạn sẽ bị tối ưu. Nếu có hộp đen, bạn trở thành lợi thế.
Nếu quản lý tiền và cảm xúc đúng cách, bạn giữ được tự do.
28 tuổi dựng cờ.
35 tuổi xây thành.
45 tuổi thiết kế chương mới.
Và ở bất kỳ tuổi nào, hãy tự hỏi: Mình đang được trả lương vì sự hiện diện… hay vì giá trị không thể thay thế?
Người đối diện với cái chết không nói lời hoa mỹ. Những lá thư Yamasaki không chỉ dành cho con trai ông.
Mà cho tất cả những người còn đang đi làm. Và có lẽ, cho cả Thợ Rèn.
山崎はじめ
一九五八年に生まれ、三菱商事や野村證券といった場所を渡り歩き、計十二回もの転職を重ねた「転職の達人」だ。彼はある種のアウトサイダーであり、同時に冷徹なまでの知性を研ぎ澄ませたプロフェッショナルでもあった。この本は、彼が人生の終着駅で、愛する息子へと手渡した「生存戦略の地図」だ。
三つのエッセンス
- 「タイプA」という代替可能なコストを卒業し、自分にしか開けられない「ブラックボックス」を持つ「タイプB」になれ。
- ビジネスパーソンとしての締め切りを意識せよ。二十八歳、三十五歳、四十五歳。
- お金は「理知」で守り、幸せは「正しい感情」で育め。
内容詳細
- 僕たちは今、誰かの「コスト」として消費されているのかもしれない
少しばかり不快な、でも避けられない問いから始めよう。 「今君がしている仕事は、本当に『君』でなければならないものだろうか？」
想像してみてほしい。三ヶ月ほど研修を受けた別の誰かが君の席に座ったとして、一週間後には何事もなかったかのように業務が回っているだろうか。もし答えが「イエス」なら、それはとても静かな、でも確かな警告の合図だ。
山崎さんはそうした人々を「タイプA」と呼んだ。リスクを嫌い、安定という名の神話を信じ、結果として「代替可能な存在」になってしまった労働者たちだ。 誤解しないでほしいのだけれど、タイプAの人々が決して怠惰だというわけじゃない。むしろ逆だ。彼らは真面目で、指示を忠実にこなし、システムを円滑に回そうと努める。でも、資本主義という冷ややかなゲームのルールに照らせば、その真面目さは「取り替え可能性」を高めるための燃料になってしまう。
経営側の視点で見れば、管理しやすい人間とは、すなわちコントロールしやすい「コスト」に過ぎない。美しく言えば安定。でも、正直に言えばそれは「搾取しやすい」ということの裏返しだ。 ルールを知らずに盤面に座っているなら、君はプレイヤーではなく、誰かのエクセルシートの隅に書き込まれた、いつかは消されるべき「駒」かもしれない。僕もこの文章を読みながら、自分自身の背中に冷たいものが走るのを感じた。
- 自分の中に、誰も開けられない「ブラックボックス」を築くこと
山崎さんが提示した解決策は、僕たちが「タイプB」になることだ。 それは組織の中に居ながらにして、経営者ですら手出しのできない独自の価値――いわば「ブラックボックス」を抱えた人間になることを意味している。
ブラックボックスと言うと、IQ160の天才になる必要があるように聞こえるかもしれない。でも、そんなことはない。必要なのは、簡単にはコピーできない「価値の構造」だ。 それは単一のスキルではなく、いくつかの要素が複雑に絡み合った無形資産のようなものだ。
- 特定の専門的な技術
- その業界特有の深い人脈と、目に見えない商習慣の理解
- そして、十年の月日をかけて積み上げた「信頼」
これらが重なり合ったとき、君は研修一回分では代替不可能な存在になる。例えば、僕の知っているある技術者の話をしよう。彼はアメリカで二十年以上同じ顧客と仕事をしてきた。彼のCAD技術は優れているけれど、それ以上に重要なのは、彼が顧客と直接交渉し、複雑な会議を挟むことなく、たった一通のメッセージで仕様を最適化してしまえることにある。それが信頼という名のブラックボックスだ。
そんなブラックボックスを築くために、人生には三つの停車駅がある。
- 二十八歳：専門性の旗を立てる 二十代は可能性を広げる時期だけれど、ずっと行き先を決めないわけにはいかない。どこかで選択肢を削ぎ落とし、一つの方向に力を凝縮させなくてはならない。
- 三十五歳：盤面を決定づける この時期までに、信頼や人脈といった「蓄積型の資産」で戦うフェーズに入っておかなくてはならない。もう、個人の能力という薄い刃だけで戦える時期は過ぎている。
- 四十五歳：次なる物語をデザインする 組織の待遇がピークを迎える五十歳を前に、会社という屋根から離れても一人の人間として輝き続けられる準備を始めるべき時だ。
- お金は理知で扱い、幸せは正しい感情で育むこと
投資のプロフェッショナルとしての山崎氏の言葉は、驚くほど静かで、余分なノイズがない。 「全世界株式（オルカン）を毎月コツコツと買い、あとはそれを忘れてしまいなさい」
複雑な投資話を耳元で囁く人間を信じてはいけない。彼らは君の「不安」という薪を使って、自分の暖炉を燃やしているだけだ。合理的な投資の本当の目的は、お金を増やすことそのものではなく、お金のことを考えなくて済む「自由な時間」を手に入れるためにある。お金のために君の時間が失われるなら、それは本末転倒だ。
そして幸福について。 幸せの源泉は、スタジアムを埋め尽くす不特定多数の拍手にはない。それはもっと個人的で、親密なものだ。信頼する上司、尊敬する友人、愛する家族――そういった「仲間内からの賞賛」こそが、人の心を最も深く、静かに満たしてくれる。
自由についても同じだ。 すべてが自由であることは、時に人を虚無へと連れ去る。生活というシステムの中に「二割程度の余白」を確保すること。自分で決められる領域を少しだけ持つこと。人間という生き物は、適度な制約の中でこそ、最も鮮やかに輝くことができる。
山崎氏が遺したのは、成功のためのマニュアルではなかった。それは、誰かの駒としてではなく、自分自身の誇りを持ってこの世界を歩き通すための「地図」だった。
「コスト」として扱われれば君は最適化されるだろう。 でも、「ブラックボックス」を持てば、君は君自身の主導権を取り戻せる。 二十八歳で旗を立て、三十五歳で城を築き、四十五歳で次の物語を描くこと。 何歳であっても、自分自身に問いかけてみてほしい。 「僕は今、そこに居るだけで支払われる給料を受け取っているのか。それとも、僕でなければならない価値に対して報酬を得ているのか」
死を前にした人間の言葉には、美しい装飾も、不必要な嘘も入り込む隙はない。 この手紙は、彼の息子への愛であると同時に、今を生き、働くすべての人々へ贈られた、最後にして最高のギフトなのだから。
その言葉のリズムを胸に刻み、僕たちは自分自身の「地図」を書き換えていかなければならない。たとえ外で静かな雨が降り始めていたとしても。
