Truyện Kiều và bản dịch tiếng Nhật đầu tiên

Bữa xem lễ trao giải Nobel, Nam ngồi tiếc đứt ruột. Murakami Haruki – cái tên được kỳ vọng năm nào cũng sáng bảng dự đoán – lại trượt. Nam vốn không đọc nhiều văn học Nhật vì nguyên tác khó nhằn, nhưng may mắn thay, sách dịch giờ đã phổ biến hơn.

Hôm trước ghé nhà sách, Nam thấy nguyên một góc dành cho văn học Nhật: Rừng Na Uy, Tottochan bên cửa sổ. Ở kệ kinh doanh, bộ sách Toyota của Nomudas, sách về Inamori Kazuo, Matsushita Konosuke… Nomudas, Alphabooks – mỗi cái tên là một cánh cửa mở ra thế giới.

Nam chợt nghĩ, Việt Nam mình cũng có một kiệt tác là Truyện Kiều, đã được dịch ra nhiều thứ tiếng, trong đó có tiếng Nhật.
– Kitaro này, ông biết ai là người Nhật đầu tiên dịch Truyện Kiều sang tiếng Nhật không? – Nam hỏi.
– Tôi chưa rõ lắm. Ai vậy? – Kitaro nghiêng đầu.
– Nhà văn Komatsu Kiyoshi. Ông dịch năm 1942, dựa trên bản tiếng Pháp của học giả Nguyễn Văn Vĩnh.

Nam kể, mùa thu 1941, Komatsu sang Hà Nội, gặp lại Nguyễn Giang – con trai cụ Vĩnh. Ông được tặng bản dịch tiếng Pháp và lập tức bị cuốn hút, rồi quyết định dịch sang tiếng Nhật. Năm sau, Nhà xuất bản Đông Bảo in bản Kim Vân Kiều, tái bản nhiều lần.

– Đúng là đóng góp lớn cho việc giới thiệu văn học Việt Nam tại Nhật – Kitaro gật gù.
Nam cười, nhắc lại câu Komatsu từng nói: “Muốn hiểu tâm hồn người Việt Nam, hãy đọc Truyện Kiều.” Tiếc rằng ngày xưa, chữ nghĩa chưa đến được với nhiều người Việt, nên phần lớn chỉ nghe truyền miệng. Nhiều người Nhật đọc bản dịch sau này đã phải thốt lên rằng: nếu người Việt thời đó biết đến Truyện Kiều nhiều hơn, chắc hẳn thơ ca Việt Nam sẽ càng lộng lẫy.

Nam nghĩ, văn chương đôi khi giống một cây cầu. Có cây cầu bằng gỗ mộc, bắc qua dòng kênh làng. Có cây cầu bằng chữ nghĩa, bắc qua cả một biển trời văn hóa, để quá khứ và tương lai gần lại được kết nối với nhau một cách nhịp nhàng.

「金雲翹」― 日本語への最初の旅

ノーベル賞の授賞式をテレビで見ながら、Namは少し肩を落とした。今年も村上春樹の名前は呼ばれなかった。
彼は日本文学の原書はあまり読まない。言葉が難しいからだ。でも、最近は翻訳書が増えてきた。

この前、書店をぶらりと歩いてみると、「ノルウェイの森」や「窓ぎわのトットちゃん」など、日本文学の棚が並んでいる。ビジネス書のコーナーには、Nomudasが翻訳したトヨタの本や、稲盛和夫、松下幸之助についての本もあった。

ふとNamは思い出した。ベトナムにも傑作がある――「金雲翹」（Kim Vân Kiều – Truyện Kiều）。そして、それは日本語にも訳されている。
「Kitaro、日本で最初にTruyện Kiềuを訳した人、知ってる？」
「いや、誰だい？」
「小松清という作家さ。1942年に、フランス語版から日本語に訳したんだ。」

Namの話によれば、1941年の秋、小松はハノイを訪れ、旧友のグエン・ザン（グエン・バン・ヴィンの息子）に再会した。そこでフランス語版の「金雲翹」を贈られ、一気に引き込まれた。そして翌年、東宝出版社から日本語訳「金雲翹」を出版。それは何度も重版され、多くの読者に届いた。

「大きな文化交流だな」Kitaroが言った。
小松はこう語っていたという――「ベトナム人の心を知りたければ、この本を読め」。

Namは少し考え込む。文化は時に橋のようなものだ。木造の小さな橋が村と村を繋ぐように、言葉でできた橋は国と国を繋ぎ、時代も超える。そんな橋を渡るたびに、遠い国が少し近くなるのかもしれない。

“Kim Vân Kiều” – Its First Journey into Japanese

Watching the Nobel Prize ceremony, Nam sighed. Once again, Haruki Murakami’s name wasn’t called. He rarely read Japanese literature in its original form—too dense for his taste—but in recent years, translated books had become easier to find.

A stroll through the bookstore revealed shelves lined with Japanese novels: Norwegian Wood, Totto-chan: The Little Girl at the Window. In the business section sat works on Toyota translated by Nomudas, and books about Inamori Kazuo and Matsushita Konosuke.

Then it struck him—Vietnam had its own masterpiece: Truyện Kiều. And yes, it had been translated into Japanese.
“Kitaro, do you know who was the first Japanese to translate Truyện Kiều?”
“No idea. Who?”
“Komatsu Kiyoshi. In 1942, using the French translation by scholar Nguyễn Văn Vĩnh.”

Nam explained how in autumn 1941, Komatsu visited Hanoi and met Nguyễn Giang, Nguyễn Văn Vĩnh’s son. Giang gifted him the French version, which captivated him instantly. By the following year, the TOHO (Đông Bảo) Publishing House had released Komatsu’s Japanese version Kim Vân Kiều, which went through multiple reprints.

“That’s a significant cultural contribution,” Kitaro said.
Komatsu once remarked: “If you want to understand the soul of the Vietnamese people, you must read this book.”

Nam thought to himself—literature is sometimes like a bridge. Some bridges are made of wood, crossing a village canal. Others are built of words, spanning entire oceans of culture, bringing distant shores within reach.